DE MENENPOORT IN IEPER: EEN GEDENKSTEEN VOOR VERMISTEN

Roger V. Verbeke

Gedurende en na de Eerste Wereldoorlog ijverde de Imperial War Graves Commis sion voor het begraven en registeren van de doden. Dit werk stootte op veel moeilijkheden als het landschap totaal verwoest werd, zoals aan de Ypres Salient.
Van Langemark tot het Bos van Ploegsteert, en van Poperinge tot Dadizele, lagen 137 Britse begraafplaatsen. De I.W.G.C. telde er 40000 naamloze graven en schatte dat 50000 Britse militairen geen aangelegd graf hadden.
Voor die 90000 vermisten zouden vier Missing Memorials opgericht worden.

I. THE MENIN GATE MEMORIAL

Het memoriaal op de plaats van de oude Menenpoort moest het grootste gedenkteken van de Ieperse frontboog worden, met daarop de namen van ongeveer 55000 vermisten: enerzijds die van het United Kingdom, tot een datum in 1917; anderzijds die van de Overseas Forces behalve van New Zealand en Newfoundland.
De andere vemisten van het Vereningd Koninkrijk moesten op het Tyne Cot Memorial komen. Als scheidingsdatum werd de nacht van 15/16 augustus 1917: het begin van de slag bij Langemark.
De 2384 Nieuwzeelandse vermisten kregen hun naam op een uitbreiding van het Tyne Cot Memorial in Passendale, op het Memorial op het Buttes New British Cemetery in Zonnebeke of op het memorial bij het Messines Ridge Cemetery in Mesen.
De enige vermiste van het Royal Newfoundland Regiment staat op het Tyne Cot Memorial.
Voor de vermisten ten zuiden van de Ieperboog werd in 1929 het Ploegsteert Memorial opgericht.

II. ALGEMEENHEDEN OMTRENT DE MENENPOORT

1. ER ZIJN 60 GENUMMERDE PANELEN:

De oneven nummers links van de straat (van het centrum af gezien), de even nummers rechts. Die panelen bestaan uit stenen platen en bevatten een ongelijjk aantal lange of korte kolommen.

2. SYMETRISCHE BOUW:

Door de symetrische bouw kunnen we de panelen in tweemaal drie groepen onderbrengen:

a. Links (vanaf de Meensestraat)

- aan de stoep (Main Hall): 1 en 1A t.e.m. 15 en 15A,
- aan de trap (Stairway): 17 t.e.m. 33,
- in de loggia (op de wal): 35 t.e.m. 59.

b. Rechts

- aan de stoep: 2 en 2A t.e.m. 16 en 16A,
- aan de trap: 18 t.e.m. 34,
- in de loggia: 36 t.e.m. 60.

3. MEER DAN 40000 VERMISTEN VAN DE UNITED KINGDOM UNITS:

Regimenten of korpsen van het Verenigd Koninkrijk, met Engelsen en Welsen, Schotten en Ieren, staan op 39 panelen: links 20 en rechts 19.

4. DE VERMISTEN VAN DE OVERSEAS FORCES:

Deze vermisten van het Britse Imperium staan volgens kroonkolonie of dominion, niet NA de eenheden van het Vereningd Koninkrijk maar duidelijk geïntegreerd vooraan en achteraan in de Main Hall, ook middenin links en rechts. In totaal 18 panelen.

- Indian Army: 1 en 1A, 2 en 2A.
- Australian Imperial Force: panelen 7, 17, 23-25-27-29-31.
- South African Exp. Force: panelen 15, 16 en 16A.
- British West Indies Regiment: paneel 15A.
- Overseas Mil. Forces of Canada: panelen 10, 18, 24-26-28-30-32.

5. VOLGORDE VAN DE EENHEDEN:

Voor de volgorde van de eenheden en ook voor het vervolg van een eenheid, moeten we niet altijd de nummering van de panelen volgen, wel altijd naar rechts opschuiven, d.w.z. in de leesrichting.

Volgorde van de panelen voor Britse eenheden:

3,5,9,11,13,14,12,8,6,4,
21,31,33,19,22,34,20,
35,37,39,34,41,43,45,47,49,51,53,55,
36,38,40,42,44,46,48,50,52,54,56.

6. DE WAPEN- EN DIENSTKORPSEN:

De wapen- en korpsdiensten staan volgens de Britse orde van voorrang: cavalerie, artillerie, genie, infanterie, andere wapenkorpsen en diensten. (In het Belgisch leger geldt een andere volgorde: infanterie, cavalerie, artillerie, genie...)

7. DE WAPENKORPSEN VAN HET VERENIGD KONINKRIJK:

De wapenkorpsen van het Verenigd Koninkrijk worden onderverdeeld, weer volgens de orde van voorrang:

* Cavalry: Household Cav., Cav. of the Line, Special Reserve, Yeomanry (vrijwilligers, Territorial Force).
* Artillery: Royal Horse Art. & Royal Field Art., Royal Garrison Art., Honourable Art. Company (Territorial Force).
* Engineers (met Signals, Tunneling Companies).
* Infantry: Foot Guards, Inf. of the Line, Inf. Territorial Force.

8. DE REGIMENTEN CAVALERIE EN INFANTERIE:

De regimenten cavalerie en infanterie staan volgens de orde van voorrang, volgens anciënniteit en nummering. De bataljons Australische en Canadese infanterie staan volgens het nummer. Dit is ook het geval voor de bataljons van het London Regiment.

9. IN DE EENHEDEN:

In de eenheden (korpsen, regimenten, bataljons) staan de namen per rang: lieutenant colonel, major, captain,... (rangen in afdalende volgorde tot bijv. private).

10. BINNEN ELKE RANG:

Binnen elke rang staan de namen alfabetisch. Gelijke familienamen worden onderscheiden door de initialen van de voornamen, eventueel door het stamnummer. Soms staat er ook d de schuilnaam bij: Olsen W.C. served as Perry C.

11. DE DRAGERS VAN HET VICTORIA CROSS:

De dragers van het Victoria Cross kregen de letters VC voor de naam. We vinden dit bij 5 Britten en 3 Canadezen. Andere eervolle onderscheidingen staan aangeduid door afkortingen (als DCM, DSO, MC, MM) achter de initialen van de voornamen.

12. LINKS EN RECHTS AAN HET EINDE:

Links en rechts aan het einde, in de loggia's, zijn 2 panelen addenda (bijvoegsels): namen van vermisten met rang en eenheid. Dit zijn de panelen 57 en 59, 58 en 60.

III. OVERZICHT VAN DE VERMISTENLIJSTEN

1. UNITS UNITED KINGDOM

Paneel 3: Commands and Staff, Cavalry
Paneel 5: Cavalry, Artillery
Paneel 9: Artillery, Engineers, Foot Guards
Paneel 11, 13: Foot Guards, Guards MG Regt., Infantry of the Line
Paneel 14, 12, 8, 6, 4: Infantry of the Line
Paneel 21, 31, 33, 19: Infantry of the Line (31: tweede helft)
Paneel 22, 34, 20: Infantry of the Line
Paneel 35 t.e.m. 55: Infantry of the Line
Paneel 36 t.e.m. 50: Infantry of the Line
Paneel 56: andere korpsen, General List

2. INDIAN ARMY

Paneel 1: Cavalry (5 regimenten), Infantry (regimenten)

Paneel 1A, 2 - 2A: Infantry, Pioneers, Military Police

3. AUSTRALIAN IMPERIAL FORCE

Paneel 7: Light Horse, Artillery, Engineers, Infantry (Bns 1-8)
Paneel 17, 23, 25, 27, 29: Infantry (Bns 9-60)
Paneel 31 (eerste helft): andere korpsen

4. SOUTH AFRICAN EXPEDITIONARY FORCE

Paneel 15: Heavy Artillery, Infantry (Regt. 1-2)
Paneel 16 - 16A: Infantry (Regt. 3-4)

5. BRITISH WEST INDIES REGIMENT:

Paneel 15A

6. FORCES OF CANADA

Paneel 10: Cavalry, Artillery, Engineers, Infantry (regimenten)
Paneel 18: Infantry (bataljons)
Paneel 24, 26, 28, 30: Infantry (bataljons)
Paneel 32: Mounted Rifles, andere korpsen, YMCA

7. ADDENDA

Paneel 57, 59, 58, 60 (namen met eenheid)

IV. CIJFERS OMTRENT DE MENENPOORT

1. DE REGISTERS

De registers omtrent de vermisten (naam, rang, eenheid, datum, plaatsaanduiding) bevinden zich in het kastje onder paneel 2. Naast een inleiding (van 1927) zijn er 36 registers: nr 1-5 voor Canadezen, 6-9 voor Australiërs, 10 voor Zuidafrikanen en Westindiërs, 11-36 voor Britten.

Voor de addenda is een apart register, met talrijke verwijzingen: nr 37.

2. DE OPGEGEVEN AANTALLEN

De opgegeven aantallen lopen nogal uiteen.

BRON Brit. Canad. Austral. Z-Afr. Ind. W. Ind. TOT.
IWGC

1926

40238 6940 6198 560 417 8 54361
IWGC

1927

      564 421 6 54375
IWGC

1930

40371 6994 6176 564 421 8 54534

+ add.

IEPER   (in 1934 en 1964)       54896
CWGC

1985

40237 6940 6198 560 417 8 54360
CWGC

1995

40247 6929 6198 560 417   54359

3. SCHRAPPINGEN EN BIJVOEGINGEN

Schrappingen en bijvoegingen beïnvloeden de totalen. Na de identificatie van een dode wordt zijn naam uit een register geschrapt. Bij de vervanging van de stenen plaat wordt zijn naam weggelaten.

Een bijvoeging in het register vraagt weinig tijd, maar op de addendapanelen gebeurt dit in het kader van het werk.

4. SOMMIGE EENHEDEN

worden vermeld met 1 vermiste, of met 2 of 3... Bijv. The 7th Dragoon Guards.

De infanterieregimenten hebben vaak lange vermistenlijsten. The King's Royal Rifle Corps (1442, paneel 51 en 53), The Rifle Brigade (1403, paneel 46, 48 en 50), The Royal Fusiliers (1337, paneel 8 en 6), The Northumberland Fusliers (1145, paneel 12 en 8)...

5. DE MENENPOORT

is bijna een overzicht van de legers van het Britse imperium in 1914-1918: vooral voor de infanterie en cavalerie, maar ook voor artillerie en genie, andere wapenkorpsen en dienstkorpsen.

* Verenigd Koninkrijk: 105 infanterieregimenten, 42 cavalerieregimenten...
* Canada: 2 infanterieregimenten en 43 infanteriebataljons, 2 cavalerieregimenten, regiment Mounted Rifles...
* Australië: 60 infanteriebataljons (allemaal), 1 cavalerieregiment...
* India: 34 infanterieregimenten, 6 cavalerieregimenten (volgens register, op de poort 34 en 5).

DE MENENPOORT IS NIET ALLEEN EEN GEBOUW OM TE BEKIJ KEN MAAR OOK EEN BOEK OM IN TE BLADEREN